Ubezwłasnowolnienie całkowite lub częściowe

Ubezwłasnowolnienie – przesłanki i przebieg postępowania

Ubezwłasnowolnienie to instytucja prawa cywilnego, polegająca na pozbawieniu lub ograniczeniu zdolności do dokonywania czynności prawnych we własnym imieniu. Celem ubezwłasnowolnienia jest ochrona praw i interesów danej osoby.

Do ubezwłasnowolnienia dochodzi najczęściej w sytuacji, gdy osoba ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Ubezwłasnowolnienie stanowi bezpośrednią ingerencję w prawa i wolność człowieka, wobec czego możliwe jest ono jedynie w przypadku zaistnienia określonych przesłanek wynikających z przepisów prawa, z uwzględnieniem dobra osoby ubezwłasnowolnionej.

Rodzaje ubezwłasnowolnienia

Kodeks cywilny wyróżnia dwa rodzaje ubezwłasnowolnienia – całkowite oraz częściowe.

I Ubezwłasnowolnienie całkowite, zgodnie z art. 13 § 1 k.c. jest możliwe wobec osoby, która ukończyła lat trzynaście, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa i narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. Osoba ubezwłasnowolniona całkowicie zostaje pozbawiona zdolności do czynności prawnych oraz ustanawiany jest dla niej opiekun prawny, chyba że pozostaje jeszcze pod władzą rodzicielską.

II Ubezwłasnowolnienie częściowe, zgodnie z art. 16 § 1 k.c. może być orzeczone wobec osoby pełnoletniej z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. Osoba ubezwłasnowolniona częściowo ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych oraz ustanawiany jest dla niej kurator.

Gdzie i kto może złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie?

Orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu całkowitym lub częściowym wydaje sąd. Wniosek o ubezwłasnowolnienie składa się do sądu okręgowego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby, której wniosek o ubezwłasnowolnienie dotyczy.

Uprawnionymi do złożenia wniosku o ubezwłasnowolnienie w sądzie są:

1. małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie,
2. krewni w linii prostej, czyli rodzice, dziadkowie, dzieci, wnuki oraz rodzeństwo,
3. jej przedstawiciel ustawowy,
4. prokurator.
5. Rzecznik Praw Obywatelskich.
6. Rzecznik Praw Dziecka.

Przebieg postępowania i kwestie formalne

We wniosku o ubezwłasnowolnienie oprócz wymogów formalnych przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego, warto szczegółowo uzasadnić wniosek poprzez opisanie procesu choroby i stanu zdrowia. Do wniosku należy załączyć dokumentację medyczną, która potwierdzi pogorszenie stanu zdrowia i zasadność złożenia wniosku.

Do wniosku o ubezwłasnowolnienie należy załączyć także dokument potwierdzający pokrewieństwo z osobą, której wniosek dotyczy. Najczęściej będzie to odpis aktu stanu cywilnego, który należy załączyć w oryginale.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie należy złożyć do sądu wraz z odpisami dla uczestników, którymi każdorazowo będą osoba, której wniosek dotyczy oraz prokurator.

Zgodnie z art. 553 § 1 k.p.c. osoba, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, musi być zbadana przez biegłego lekarza psychiatrę lub neurologa, a także psychologa. Po badaniu, biegli wydają opinię, w której opisują stan zdrowia psychicznego lub zaburzeń psychicznych albo rozwoju umysłowego osoby, której dotyczy wniosek. Opinia powinna zawierać także ocenę zakresu zdolności do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem, uwzględniającą postępowanie i zachowanie się tej osoby. W praktyce opinia ta jest kluczowa dla finalnego rozstrzygnięcia sądu.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego sąd wydaje postanowienie, w którym rozstrzyga o ubezwłasnowolnieniu. Od momentu uprawomocnienia się orzeczenia osoba ubezwłasnowolniona całkowicie lub częściowo (w zależności od orzeczenia sądowego) traci lub ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych. W praktyce oznacza to, że czynności przez nią dokonane nie wywołują skutków prawnych, co ma na celu ochronę jej interesów. Oświadczenia woli mogą być skutecznie składane przez opiekuna prawnego (w sytuacji, gdy osoba jest ubezwłasnowolniona całkowicie) lub kuratora (jeżeli został ustawowiony dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo).

Zarówno opiekuna prawnego jak i kuratora wyznacza sąd opiekuńczy, po otrzymaniu akt z sądu okręgowego, który prowadził sprawę w przedmiocie ubezwłasnowolnienia.

Koszty postępowania o ubezwłasnowolnienie

Opłata od wniosku o ubezwłasnowolnienie wynosi 100 zł. Potwierdzenie jej uiszczenia należy zawsze dołączyć do wniosku. Opłaty można dokonać przelewem na rachunek bankowy sądu, w kasie sądu lub za pomocą znaku sądowego.

W trakcie postępowania należy także opłacić zaliczkę na opinię biegłych lekarzy, której koszt to najczęściej ok. 1000 złotych.

Po zakończeniu postępowania warto wystąpić do sądu o prawomocny odpis orzeczenia, którego koszt to 20 zł za jeden egzemplarz.

Podsumowując, sprawa o ubezwłasnowolnienie jest trudnym postępowaniem zarówno emocjonalnie, jak i prawnie. Aby zminimalizować błędy, które mogą wpłynąć na czas rozpoznania sprawy, warto zasięgnąć pomocy adwokata. Jeżeli chcesz, abyśmy pomogli Ci sporządzić wniosek o ubezwłasnowolnienie do sądu lub pokierowali całym postępowaniem, skontaktuj się z naszą kancelarią.